Kva fortel skrifta om han som skreiv dette?

Handskrift er spor etter levd liv. Kva fortel den skrifta om mannen som skreiv dette brevet?

Eg arbeider med ein biografi om den mannen, og er etter kvart blitt litt kjend med han. Men skrifta hans får meg stadig til å undrast: Kva kan skrifta fortelja meg?

Eg kan røpa at mannen var fødd i 1849, og dette brevet er skrive i 1918. Då var han nærare 70 år.

Å tyda handskrift er visst nok ein eigen kunst. Det er likevel interessant å høyra kva assosiasjonar og tankar "folk flest" gjer seg med eit slikt brev framføre seg. Vil du vera med å byggja eit bilete, så legg att di vurdering i kommentarfeltet.

Eg veit ganske mykje om denne mannen. Dersom noko av det du skriv stemmer med det eg allereie veit, er det vel grunn til å tru at suplerande opplysningar også gir eit hint om korleis han var.

Tar du utfordringa?

Kjenner du nokon som har vurdert handskrift på denne måten før, så send det gjerne vidare!

No kjem boka om han som skreiv slik:  Garborg og Skou - forskjell på folk?

Hulder og nøkk, nissar og troll?

Det brenn i vest!

Ja, kva anna skal ein tru?

Når naturen byr på stemningsgfullt lys, skremmande lydar og uventa hendingar,
har me alltid funne ei forklaring.

No for tida trur me at me veit alt.

Før fann dei også forklaringar.
og dei fleste låg "over vår forstand".
Nøkken, huldra, og troll fekk skulda når nokon blei skremde.

I min barndom var det "den sorte dame"
som luska i skumringa.

Etter kvart har fornuften tatt heilt over, og når me fortel om det ein trudde på,
skaper me avstand til det og seier:
- Det var ein gong...

Prost Jørgensen blei utfordra på miden av 1800-talet.
Kyrkjefolket ville vita om prosten trudde på huldrer.

Han svara klokeleg: "Har de været, saa er de her ennu!"

Heim og identitet er ikkje ei motesak

Punchbolle frå 1920-talet frå mannen sin famile

Skjenk frå 1920-talet fra kona si sin familie

Klart det har ein plass i stova

Ingen minimalistisk kvit-mote kan endra det

Veggen er gul frå år 2000

Han er som ny

Ingen minimalistisk kvit-mote kan endra det

...

PS: Han som eigde punchbollen, kan du sjå bilete av og lesa meir om her:
Hald ikkje reven din for narr

Nasjonalbiblioteket - eit skattkammer

Ikkje alle lengtar til Nasjonalbiblioteket. Men eg gjer det.
Der er mange skattar vel tatt vare på. 

Og eg får lov å sjå dei, ta i dei, lesa i dei.

I Nasjonalbiblioteket går fortid og notid hand i hand. 

Du søkjer på data etter nyheter frå 1800-talet. 

Du bruker dagens teknologi i eit ærverdig bygg, eit bygg som er tatt vare på, samstundes som det er tenleg som biblioteket. 

Det er ei oppleving å vera der.

Bli med inn ein liten tur:

Datamaskinar og skanna aviser gøymer skattar. Men noko av det gamle er framleis i bruk, ikkje berre til pynt.

Nytt og gamalt, hand i hand.

Gamle bøker, førsteutgåver, i original. Vakkert!

Her er takhøgda stor. Alle velkomne!

Jomfruelege 1880-talsaviser? Ja, når eg er førstemann som opnar boksen etter kopiering, så kan det vel kallast jomfrueleg?

Gotisk er det geitt å kunna når ein les aviser frå 1800-talet.

Veiledninga, det vil seia dei som kan gje deg råd og vink om korleis du bruker biblioteket og kva du finn der, kan du følgja på Twitter: @NBveiledning

Vikingskipet Draken på besøk i Skudeneshavn

100 mann må til for å ro Draken, 25 årepar med to mann på kvar åre!
I dag, 22.9 var det stolte skipet på besøk i Skudeneshavn. Og stolte kan dei vera dei som bygde det største vikingskipet i verda: 36 meter.

Flott å sjå det staselege skipet. Slik har eg tenkt om vikingskip:

Så lenge eg kan hugsa har Karmsundbrua vore der.
Så lenge eg kan hugsa har eg høyrt om vikingane som sigla gjennom Karmsundet.
Derfor: Vikingane sigla under Karmsundbrua.
Logikken er enkel.
Og brua ligg i terrenget som om den alltid har vore der,
sjølv om den bryt med det flate landet og den like flate øya.
Men i mine augo er sundet og brua to sider av same sak.

Berre eit minne frå barndomen?
Må det dokumenterast?

Javel.
Med desse måleria
er det dokumentert
at vikingane sigla under Karmsundbrua.

Eit minne til har eg:
Vikingane møtte for stri straum
og nokre gjekk ned i Karmsundet
med skattkister fulle av sølv og gull.
Eg skulle bli stor,
læra meg å dykka,
og henta opp skattane.

Eg lærte aldri å dykka.
Derfor er den sida av saka ikkje dokumentert.
Berre derfor..

Så er det en kar her som meinar det bør vera bilar på brua.
Men det var ikkje bilar i vikingtida.
Det får vera grenser for historieforfalsking.

Måleria er for sal. Du finn pris og andre opplysningar  her: Galleri Nauthydlaren

Gode tips dersom du har tenkt å bada

Frå «Husmoderens Blad», 

1896, 

av Fru Erna Juel Hansen.

Juel Hansen er uroa for dei unge jentene. Mødrene sender dei på landet for at dei skal få farge i kinna,  men dei kjem tilbake like bleike. Men ho har funne ut kva som er problemet:

«Forsøg, høystærede Frue, at regulere den Tid Deres Datter er i Vandet; sandsynligvis ligger Hunden der netop begravet.»

«Å gid , nei, jeg fryser ikke,» sier jentene når mødrene vil ha dei opp etter nokre minutt, og det som kunne vore eit sunnhetsbad, blir øydeleggjande for dei, skriv Juel Hansen. Ho har ein del konkrete råd til dei unge jentene:

1.       Hurtig avkledning

2.       Kryp ikkje i vatnet, spring eller kast deg uti.

3.       Skrik eller kvin ikkje

4.       Bli ikkje lenger enn 3-5 minutt i vatnet

5.       Svøm og rør på deg mens badet varer.

6.       Frotter huda godt

7.        Syt for at du ikkje blir kald etter badet

Utover dette tilrår Juel Hansen symjing på det sterkaste fordi det styrkjer dei områda der jentene ofte er svake: Det styrkjer nervene, gir mot og «resoluthet».

Meir av den då så kotroversielle teksten, kan du lesa her; digitale aviser,nasjonalbiblioteket

Følg den røde tråden!

Kven har ikkje brukt uttrykket "rød tråd" og trudd at ein visste kva det var? Ein fellesnemnar, noko som går igjen?

Først no har eg lært kva denne kjende tråden eigentleg er. Ein kveld hadde me besøk av ein godt vaksen mann som skulle læra oss her i huset å spleisa tau. Då han såg at me hadde kvitt tau med ein orange tråd i, sa han at den engelske marinen alltid hadde ein rød tråd i alt tauverk. Dermed visste dei kva tau som tilhøyrte marinen. Seinare har uttrykket vandra frå den engelske marinen og rett inn i kvardagsspråket vårt.

Sidan eg fekk denne nye kunnskapen, måtte eg dele han med flere, og la det ut som ei twittermelding.
Straks meldte  Christian Sømme at dette ikkje måtte forvekslast med rød tape.
Det endte med fylgjande replikkveksling som syner at kunnskapsdeling både skjer via sosiale medier og sosiale samankomster som ein kaffekopp i spleiselag.

Marit E Totland ‏@Marittotland

I dag har eg lært at den kjende raude tråden kjem frå den britiske marinen som hadde ein raud tråd i det elles kvite trådverket - kjennteikn 

  Christian Sømme ‏@norchris  Raud teip er noko anna

 Marit E Totland ‏@Marittotland

 Uenig i forklaringa? Har lært å spleisa i dag og lærte om den raude tråden

  Christian Sømme ‏@norchris

nei, men det er et idiom/begrep som er "red tape" som betyr byråkrati

  Sigrid R. Gårdsvoll ‏@sigridrg

Jepp, lang trad. i England at dokumentbunker ble bundet med røde bånd. Mulig Henry VIII-story er apokryfisk, altså.

29 Jul Christian Sømme ‏@norchris

 Red tape? Artig! Trodde det kom av noe som var vanlig i byråkratidokumenter tidlgere

29 Jul Sigrid R. Gårdsvoll ‏@sigridrg

 Stammer visstnok fra Henry VIII sønad til paven om å annullere ekteskap, vedlagt seglene til 65 prester/embetsmenn

Marit E Totland ‏@Marittotland Interessant. Korleis kan me bruka omgrepet i dag? Har de eit døme?  

Sigrid R. Gårdsvoll ‏@sigridrg"I'm applying for maternity benefits, so I'm wading through red tape for the moment" = mange skjema og formaliakrav @norchris

 Vanlig valgløfte for am. presidentkandidater, "cut through the red tape" = fjerne byråkrati, gjøre livet enklere 

"Cut through the red tape" kan også bety å omgå bestemmelser og byråkrati... @norchris

 Marit E Totland ‏@Marittotland

Takk for ny lærdom! Er fare for at eg kan få bruk for uttrykket raud tape..

Frå spleiselaget

Hald ikkje reven din for narr!

Sidan Totlandnamnet for mange vekker minne om reveal på vestlandet, må me innrømma det først som sist: Ja, det er "Reva-Totland" - namnet me har heile gjengen her i huset. Ole M. Totland var svigerbestefaren min, og han var mellom dei første som importerte rev frå Canada.

No er det slik at ikkje alle etterkomarane er like stolte over at oldefaren fekk fortenestemedalje for å ha vore med å redusera rovdyrflokkane i landet. Men alt til si tid. Og kvar tid har sin tenkemåte. Det viser fylgjande rettleiing som blei gitt til revepassarane på 1920-talet:  

 ”Revehagen din må jamt vera nummer 1 for deg. Den må ikkje vera noko du fyrst tek til å tenkja på når du er ferdug med det andre arbeidet ditt. Revane fyrst og fremst, det trur eg er ein god leveregel for ein revepassar.

Når du kjem inn i revehagen din, anten det no er morgon, middag eller kveld, so gakk ikkje der halvsovande, drøymande eller i tankar på alle andre ting enn dyri dine. Ver vaken!

Og gjev deg god tid! Småprat med dyri dine! Dei likar det, og ser på deg med dei kloke, gaumsame augo sine, som vilde dei lura ut kva det no er du hev på hjarta i dag.

Far stilt, opna og lat att både port og dører utan bråk! Hav litt knask, rosinor, fiker eller liknande i lumma di av og til og freist å få dei til å eta det av handi di! Med dei fleste vil det lukkast fyrr eller seinare. Skræm aldri dyri dine og hald dei aldri for narr! Dyr hugsar godt. Hunden t.d. gløymer seint eller aldri eit fantestykke eller eit prette du hev gjort han. Eg tenkjer det er like eins med reven.

Det det gjeld um for deg er å skapa tiltru, få dyri til å lita på deg som ein ein trugen ven som aldri vil dei anna enn vel. Det er utruleg kor langt ein kann nå i denne leidi, um ein tek det på rette måten og hev det rette tolmodet, det hev eg personleg røynsle for.

Eg sa du måtte vera vaken, Ja det er nett det du må. Det er mange ting å merka seg i ein revehage. Sjå vel på kvart dyr og studer det, men gjev deg ikkje til å stå og nidstira på det. Det likar ikkje reven. Han trur då helst det er noko gale eller fårleg på ferde og finn det tryggast å smetta i skjol.”

Sogn og fjordane fylkesleksikon skriv om svigerbestefar. Her med ein rev, ikkje bak øret, men bak ryggen/leksikon

Jæren - en havbunn som er kommet til å ligge for høyt?

Slik skildret Ivar Aasen Jæren etter et besøk i 1844:

Jæderen( el. Jær`n etter Almuens udtale) er et mærkverdig landskap og har en fra alle vestenfjeldske Kystegne forskjellig beskaffenhed, da det er uten fjorde, uden fjelde og uden skov. 

Da jeg tilforn havde hørt dette, havde jeg forestillet mig denne egn, som en tæt bebygget slette med store engmarker; men dette er dog ikke tilfellet; jæderen er tvert imot et av de minst behagelige Landskaper. Det består dels av store myrer, dels av tørre stenige bakker eller forhøininger, som her kaldes heier, og er overalt overgrodd med lyng, hvorved det får et meget mørkt og ensformig utseende. Foruten denne lyng, som allstedes er meget lav og dvergagtig, gives det en overordentlig mengde sten, så at alle bakker er bedekkede dermed. Jæederen ser således ut som en havbund, der er kommen til at ligge for høyt oppe. 

Da her ikke gives noget ly av skog eller fjeller, og da havet omgiver denne landstrimmel ligesom i en stor bue, er her nesten aldrig stille, men sedvanlig en skarp og kold blæst. Gårdene ligger meget adspredte på sidene av de føreomtalte forhøyninger, idet man på den ene side har en såkallet hei til utmark eller gressgang og på den andre en torvmyr, der viser sig i lang avstand ved de store stakke av torv, som her er det eneste brændemateriale.

(Fra Strandhogg i Rogaland)

Maigjesten: Veiledning for tjenestepiker og unge husmødre

Fra  O. E. Auran har jeg fått tilsendt kommentarer og  utdrag fra "VEILEDNINGSBOK for TJENESTEPIKER og unge husmødre", av Henrikka Høeg Schmidt, utgitt av Grøndahl & Søns Forlag 1912, Kristiania. (Med bidrag fra "Selskapet for Norges vel"). Det er en glede å ha han som maigjest på bloggen "Det var ein gong".

Jenny Bjørnson gar følgende kommentar til boken fra en entusiastisk Jenny Bjørnson:

"Frøken Høeg Schmidt !

De har har gjort et heldige Greb. Det har rigtig været en Fornøielse at læse Deres lille Bog, som paa en saa grei og klar Maade forklarer de unge, hvordan de skal begynde sit Arbeide i Huset. Vi faar Rede paa alt Arbeide i alle Ugens Dage, fra Rengjøring og Vask til Opvartning o. l. saa enkelt og anskueligt at det er en Lyst.

Mon tro om det ikke skulde være muligt at faa denne Bog ind i Folkeskolerne, da især på Landsbygden, hvorfra vi mest faar vore Piger?

Tænk hvilken Lettelse det vilde være baade for de unge Piger og Husmødrene, om de paa Forhaand var lidt kjendt med disse Gjøremaal, som den lille Bog behandler.

Christiania den 2. 10. 1911.

Jenny Bjørnson"

Bjørnstjerne Bjørnson  har også fått plass for å aktualisere bokens innhold:

                       «Mit Følge»

Trods alt det fine i fremmed luft
helt ren alene er hjemmets duft.

                       «Mors Hænder»
«Jeg skal si dig mit barn, at uten disse arbeidende og disse ordnende hænder, var du ikke det du nu er. Har du levd i et selskap der det er en skam at ha slike hænder saa er det et slet selskap.»


Indholdsfortegnelse forteller hva unge jenter skulle lære:


Indledning
Husmoren
Tjenestepikens person
Rengjøringsartikler
Det daglige arbeide
Det ukentlige arbeide
Pudsing av metal etc.
Om børsting og rensing av klær
Storrengjøring
Storvask
Om istandsættelse av tøi
Litt ekstra
I sykeværelset"

O. E. Auran som har sendt inn dette, kan du følge på Twitter: @oddegilauran